CBAM Kesin Dönemi: AB İthalatçıları ve AB Dışı Üreticiler İçin Pratik Rehber
CBAM kapsamı, 50 tonluk eşik, gömülü emisyon verileri, doğrulama, sertifika fiyatları ve 17 Temmuz 2026 EU ETS önerisinin sisteme olası etkileri.
CBAM Nedir ve Ne Amaçlıyor?
Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (Carbon Border Adjustment Mechanism – CBAM), Avrupa Birliği dışından ithal edilen belirli karbon yoğun ürünlere AB’deki karbon fiyatına eşdeğer bir maliyet sinyali uygulamayı amaçlayan mekanizmadır.
CBAM, EU ETS’yi tamamlar ve üretimin veya yatırımların daha düşük karbon maliyetlerine sahip ülkelere kaydırılması riskini azaltmayı hedefler.
CBAM tüm ülkelere uygulanan genel bir gümrük tarifesi değildir. Ürün ve emisyon bazlı bir sistemdir.
Temel soru, ithal edilen ürünün ne kadar sera gazı emisyonu içerdiğidir.
Hesaplamada ayrıca benzer AB üretimi için hâlâ geçerli olan ücretsiz tahsisatlar ve menşe ülkede fiilen ödenmiş uygun karbon fiyatları dikkate alınabilir.
Geçiş dönemi Ekim 2023 ile Aralık 2025 arasında uygulanmış ve sertifika teslim yükümlülüğü olmadan üç aylık raporlamaya odaklanmıştır.
Kesin dönem ise 1 Ocak 2026 tarihinde başlamıştır.
Bu dönemle birlikte yetkilendirme, yıllık beyan, doğrulama, sertifika satın alma ve sertifika teslimi tek bir uyumluluk döngüsünün parçaları haline gelmiştir.
CBAM Hangi Ürünleri ve Sektörleri Kapsıyor?
CBAM şu anda altı temel sektördeki belirli ürünleri kapsamaktadır:
- Çimento
- Demir ve çelik
- Alüminyum
- Gübre
- Elektrik
- Hidrojen
Ayrıca CBAM Tüzüğü Ek I’de Combined Nomenclature (CN) kodlarıyla belirtilen bazı öncül ve downstream ürünler de kapsam dahilindedir.
Şirketler CBAM kapsamını yalnızca ticari ürün adına göre belirlememelidir.
Örneğin “çelik bileşen” olarak tanımlanan iki ürün farklı CN kodlarına, farklı üretim süreçlerine ve farklı emisyon sınırlarına sahip olabilir.
Bu nedenle gümrük sınıflandırması, menşe ve ithalat prosedürü birlikte değerlendirilmelidir.
50 Tonluk De Minimis Eşiği
Kesin dönemde, bir ithalatçının bir takvim yılı içerisindeki kapsama giren ürünlerinin toplam net ağırlığı belirlenen eşiği aşmıyorsa CBAM yükümlülüğünden muafiyet uygulanabilir.
Mevcut eşik 50 tondur.
Ancak önemli nokta, bu sınırın her ürün veya sevkiyat için ayrı ayrı uygulanmamasıdır.
50 tonluk eşik, aynı ithalatçı tarafından yıl boyunca ithal edilen kapsama giren tüm CN kodları üzerinden toplu olarak hesaplanır.
İthalatçı yılın herhangi bir noktasında eşiği aşarsa CBAM yükümlülüğü o takvim yılı içerisinde gerçekleştirilen tüm kapsama giren ithalatlara uygulanır.
Buna eşik aşılmadan önce gerçekleştirilen ithalatlar da dahildir.
Örneğin aynı ithalatçı 30 ton kapsama giren alüminyum ürünü ve 25 ton kapsama giren çelik ürünü ithal ederse, iki ürün kategorisinin hiçbiri tek başına 50 tona ulaşmamasına rağmen toplam miktar mevcut eşiği aşabilir.
Elektrik ve hidrojen ise de minimis muafiyetinden yararlanamaz.
CBAM Sürecinde Kim Hangi Sorumluluğa Sahip?
İthalatçı / Dolaylı Gümrük Temsilcisi
Ürünlerin doğru yetkili beyan sahibi yapısı altında ithal edilmesini ve gümrük verilerinin doğru olmasını sağlar.
Yetkili CBAM Beyan Sahibi
Yıllık CBAM beyanını sunar, sertifikaları satın alır ve teslim eder, gerekli hesap ve belgeleri tutar.
AB Dışındaki Tesis Operatörü
Üretim emisyonlarını izler, izleme planını tutar ve müşterilerine güvenilir ürün bazlı emisyon verileri sağlar.
Akredite Doğrulayıcı
Kesin dönem kuralları kapsamında kullanılan gerçek gömülü emisyon verilerini doğrular.
Ulusal Yetkili Makam / Avrupa Komisyonu
Yetkilendirme, sicil, sertifika platformu, kontroller ve yaptırım süreçlerini yönetir.
AB dışındaki üreticiler normal şartlarda CBAM sertifikalarını satın alan ve teslim eden taraf değildir.
Ancak üreticinin sağladığı veriler, ithalatçının CBAM maliyetini doğrudan etkiler.
Kullanılabilir ve doğrulanmış emisyon verisi sağlayamayan bir üretici, ithalatçının varsayılan değerleri kullanmasına neden olabilir. Bu durum fiyat müzakerelerini zayıflatabilir ve ithalatçının daha şeffaf emisyon verileri sunabilen başka bir tedarikçiye yönelmesine yol açabilir.
Gömülü Emisyonların İzlenmesi ve Doğrulanması
AB dışındaki bir tesisin operatörü kapsamlı bir izleme planı oluşturmalıdır.
Bu plan:
- üretim süreçlerini,
- emisyon kaynaklarını,
- ölçüm sistemlerini,
- emisyon faktörlerini,
- elektrik verilerini,
- üretim miktarlarını,
- öncül ürünleri,
- emisyonların CBAM ürünlerine nasıl dağıtıldığını
tanımlamalıdır.
Kayıtların ve destekleyici belgelerin genel olarak raporlama döneminden sonra en az altı yıl saklanması gerekir.
Kesin dönem kapsamında kullanılan gerçek gömülü emisyon değerlerinin uygun şekilde akredite edilmiş bir doğrulayıcı tarafından doğrulanması gerekir.
Gerçek verilerin bulunmadığı veya düzenleyici şartları karşılamadığı durumlarda varsayılan değerler kullanılabilir.
Varsayılan değerler her durumda cezalandırıcı olmak zorunda değildir. Ancak bunlara güvenmek, tedarikçinin daha düşük karbonlu bir üretim sürecini kanıtlama imkanını ortadan kaldırabilir.
Dolaylı emisyonlar yalnızca CBAM mevzuatının ilgili ürün veya öncül için kapsama dahil ettiği durumlarda hesaba katılır.
Bu nedenle şirketler bütün ürünlere tek bir genel “Scope 1 + Scope 2” formülü uygulamamalıdır.
CBAM Sertifikaları Nasıl Çalışıyor?
CBAM sertifikasının fiyatı EU ETS açık artırma fiyatlarına bağlıdır.
2026 yılında ithal edilen ürünler için Avrupa Komisyonu her çeyrek için bir fiyat yayımlar.
İlk iki yayımlanan değer:
2026 1. Çeyrek: 75,36 EUR
2026 2. Çeyrek: 75,28 EUR
Sertifika satışları Şubat 2027’de Common Central Platform üzerinden başlayacaktır.
Yetkili CBAM beyan sahipleri bu platforma CBAM Registry üzerinden erişecektir.
2026 ithalatlarına karşılık gelen sertifikaların 30 Eylül 2027 tarihine kadar satın alınması ve teslim edilmesi gerekir.
2027’den itibaren sertifika fiyatları üç aylık yerine haftalık olarak yayımlanacaktır.
CBAM sertifikaları normal şekilde işlem gören karbon varlıkları değildir.
Beyan sahipleri arasında serbestçe satılamaz veya transfer edilemezler.
Dolayısıyla sertifika satın alma süreci EUA piyasasındaki spekülatif ikincil piyasa işlemlerinden farklıdır. İthalatçının kendi hesabına ve yükümlülüğüne bağlı bir uyumluluk ve nakit yönetimi sürecidir.
Önemli CBAM Tarihleri
Kesin dönemin başlangıcı: 1 Ocak 2026
2026 Q1 referans sertifika fiyatı: 75,36 EUR
2026 Q2 referans sertifika fiyatı: 75,28 EUR
Sertifika satışlarının başlangıcı: Şubat 2027
2026 ithalatları için ilk beyan ve sertifika teslim tarihi: 30 Eylül 2027
2027’den itibaren üç aylık minimum sertifika bulundurma yükümlülüğü: Kümülatif gömülü emisyonların %50’si
Basitleştirilmiş CBAM Yükümlülük Hesabı
Nihai CBAM hesabı ürüne özgüdür ancak ticari mantık dört temel aşamada açıklanabilir:
- İthal edilen CBAM ürünlerinin miktarını ve ilgili üretim dönemini belirleyin.
- Miktarı doğrulanmış gerçek gömülü emisyon değeri veya uygulanabilir varsayılan değerle çarpın.
- Benzer AB üretiminde kalan ücretsiz tahsisatı yansıtan düzeltmeyi uygulayın.
- Menşe ülkede ilgili gömülü emisyonlar için fiilen ödenmiş uygun karbon fiyatını gerekli kanıtlarla birlikte sertifika yükümlülüğünden düşürün.
Örnek Hesaplama
1.000 ton ithal edilen ürünün tüm düzeltmeler sonrasında ton başına 0,30 tCO2e net CBAM yükümlülüğü oluşturduğunu varsayalım.
Toplam yükümlülük:
1.000 × 0,30 = 300 CBAM sertifikası
2026 ikinci çeyrek sertifika fiyatı olan 75,28 EUR üzerinden gösterge niteliğindeki maliyet:
300 × 75,28 EUR = 22.584 EUR
Bu yalnızca örnek bir hesaplamadır.
Gerçek yükümlülük CN kodu, üretim yöntemi, benchmark, doğrulama, dolaylı emisyon kapsamı ve menşe ülkedeki karbon fiyatına ilişkin kanıtlara göre değişir.
Ücretsiz Tahsisatlar ve CBAM Faktörü
CBAM, EU ETS kapsamında ilgili ürünlere sağlanan ücretsiz tahsisatlar aşamalı olarak kaldırılırken devreye girmektedir.
Bu nedenle kesin dönemin ilk yıllarında CBAM hesaplamasında önemli bir ücretsiz tahsisat düzeltmesi bulunmaktadır.
Mevcut mevzuata göre CBAM faktörü:
2026: %97,5
2027: %95,0
2028: %90,0
2029: %77,5
2030: %51,5
2031: %39,0
2032: %26,5
2033: %14,0
2034: %0
Daha düşük bir faktör, daha küçük bir ücretsiz tahsisat düzeltmesi ve diğer koşullar aynı kaldığında CBAM sertifikalarına tabi olan gömülü emisyonların daha büyük bir bölümü anlamına gelir.
17 Temmuz 2026 EU ETS Önerisi CBAM’ı Nasıl Değiştirebilir?
Önemli: Bu değişiklik henüz yürürlükte değildir.
Avrupa Komisyonu, CBAM sektörlerinde ücretsiz tahsisatların azaltılmasını yavaşlatmayı ve sürecin bitişini 2034’ten 2038’e uzatmayı önermektedir.
Öneri kabul edilirse ithalatçıların CBAM maruziyetinin 2026 ile 2030’ların sonları arasındaki artış hızı yavaşlayabilir.
Aynı zamanda AB üreticilerine sanayi dönüşümü sırasında daha uzun süre ücretsiz tahsisat desteği sağlanabilir.
Ancak öneri CBAM’ı ortadan kaldırmamaktadır. Yalnızca CBAM’ın aşamalı devreye alınmasıyla ücretsiz tahsisatların kaldırılması arasındaki zamanlamayı değiştirmektedir.
Bu nedenle ithalatçılar ve tedarikçiler iki ayrı finansal senaryo tutmalıdır:
- Mevcut mevzuat: Tam maruziyet 2034
- Öneri senaryosu: Geçişin 2038’e uzatılması
17 Temmuz 2026 önerisi yasalaşana kadar şirketler mevcut mevzuata göre uyumluluk sağlamaya ve bütçeleme yapmaya devam etmelidir.
14 Ağustos 2026 Rehber Paketi
Avrupa Komisyonu 14 Ağustos 2026 tarihinde kesin döneme ilişkin on rehber doküman yayımladı.
Dört genel rehber:
- CBAM temel kavramları
- AB dışındaki operatörler için hızlı rehber
- Gömülü emisyon hesaplamaları
- Ücretsiz tahsisat düzeltmesi
konularını kapsamaktadır.
Altı sektörel rehber ise:
- Çimento
- Demir ve çelik
- Alüminyum
- Gübre
- Hidrojen
- Elektrik
sektörlerine yöneliktir.
Bu rehberler özellikle AB dışındaki üreticiler açısından önemlidir. Kesin dönemde yalnızca şirket seviyesinde genel bir emisyon raporu yeterli değildir.
Operatörlerin ihraç edilen ürünlere kadar izlenebilen ve ilgili kurallara göre doğrulanabilen tesis, ürün ve üretim yöntemi bazlı verilere ihtiyacı vardır.
AB İthalatçıları İçin Ticari Sonuçlar
Landed Cost
Satın alma kararları yalnızca gümrük değeri ve nakliye maliyetini değil, beklenen CBAM sertifika yükümlülüğünü de içermelidir.
Çalışma Sermayesi
2026 ithalatları 2027 yılında sertifika satın alma ihtiyacı yaratacaktır.
Tedarikçi Karşılaştırması
Doğrulanmış düşük emisyon verileri, CBAM maliyetini ve varsayılan değer riskini azaltabileceğinden ticari bir avantaja dönüşebilir.
Sözleşmeler
Satın alma sözleşmeleri tedarikçilerin gerekli emisyon verilerini zamanında sağlamasını, doğrulayıcı erişimini ve gerektiğinde düzeltmeleri açıkça düzenlemelidir.
Eşik Takibi
Şirketler yasal ithalatçıyı doğru belirlemeli ve kapsama giren ürünlerin CN kodları arasındaki toplam net ağırlığını gerçek zamanlı takip etmelidir.
Denetim İzi
Gümrük, satın alma, sürdürülebilirlik, finans ve vergi verileri tek bir yıllık CBAM beyanıyla uyumlu olmalıdır.
AB Dışındaki Üreticiler İçin Ticari Sonuçlar
- CBAM verilerini ürün spesifikasyonunun bir parçası olarak değerlendirin.
- İzleme planınızı gerçek üretim süreçleri ve öncül ürün zincirleri üzerine kurun.
- Akredite doğrulama kapasitesini erkenden güvence altına alın.
- Menşe ülkede fiilen ödenen karbon fiyatlarını ve ilgili indirimleri belgeleyin.
- Doğrulanmış düşük emisyon performansını satış stratejisinin parçası haline getirin.
- Daha sonra eksik veya yanlış olduğu ortaya çıkan verilerin riskini sözleşmeyle açıkça dağıtın.
Pratik CBAM Hazırlık Kontrol Listesi
- İthal veya ihraç edilen tüm ürünlerin CN kodu, menşei, ithalatçı kimliği, miktarı ve üretim yolunu içeren bir liste oluşturun.
- İthalatçı ve takvim yılı bazında kümülatif 50 tonluk eşiği takip edin.
- Yetkili CBAM beyan sahibi statüsünü ve dolaylı gümrük temsilcisi düzenlemelerini doğrulayın.
- Tedarikçilerden izleme planları, gömülü emisyon dosyaları, öncül ürün verileri ve doğrulama durumlarını alın.
- Hangi ürünlerde dolaylı emisyonların kapsama girdiğini belirleyin.
- Menşe ülkede fiilen ödenen karbon fiyatları için gerekli kanıtları oluşturun.
- Sertifika maliyetlerini ithalatın gerçekleştiği doğru çeyreğe ve Komisyon tarafından yayımlanan fiyata göre tahakkuk ettirin.
- 2026 ithalatları için Şubat–Eylül 2027 dönemindeki nakit ihtiyacını ve ilk yıllık sertifika teslimini planlayın.
- Gerekli kayıtları saklayın ve gümrük, satın alma, finans ve sürdürülebilirlik sistemlerini birbiriyle uyumlu hale getirin.
- Yasama süreci tamamlanana kadar mevcut mevzuat ve 17 Temmuz önerisi için ayrı senaryolar tutun.
Sık Sorulan Sorular
50 tonluk eşik her CN koduna ayrı ayrı mı uygulanıyor?
Hayır. Mevcut eşik, aynı ithalatçının takvim yılı içerisinde ithal ettiği kapsama giren tüm ürünlerin net ağırlığını CN kodları arasında toplar.
Eşik yılın sonlarında aşılırsa ne olur?
İthalatçı, o takvim yılı içerisinde yaptığı tüm kapsama giren ithalatlar için CBAM yükümlülüğüne tabi olur. Buna eşik aşılmadan önce yapılan sevkiyatlar da dahildir.
AB dışındaki üretici müşterisi adına CBAM sertifikası satın alabilir mi?
Sertifikaların satın alınması ve tesliminden yetkili CBAM beyan sahibi sorumludur. Üretici maliyeti sözleşmesel olarak destekleyebilir veya karşılayabilir ancak beyan sahibinin düzenleyici sorumluluğunun yerini alamaz.
Menşe ülkede ödenen karbon vergisi düşülebilir mi?
Gerekli şartları karşılaması ve uygun kanıtlarla desteklenmesi halinde, beyan edilen gömülü emisyonlar için fiilen ödenen karbon fiyatı dikkate alınabilir.
Sertifikalar 2027’de satılmaya başladığı için 2026 ithalatları ücretsiz mi?
Hayır. 2026 ithalatları mali yükümlülük oluşturur. Bu ithalatlara ilişkin sertifikalar Şubat 2027’den itibaren satın alınır ve 30 Eylül 2027’ye kadar teslim edilir.
Tam CBAM maruziyeti 2034’te mi yoksa 2038’de mi başlayacak?
Mevcut mevzuata göre ücretsiz tahsisat düzeltmesi 2034’te sona ermektedir.
Avrupa Komisyonu 17 Temmuz 2026 tarihinde sürecin 2038’e uzatılmasını önermiştir ancak bu değişiklik henüz yürürlükte değildir.
Önemli Uyarı
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Hukuki, vergisel, yatırım veya ticaret tavsiyesi değildir. Kuruluşlar herhangi bir işlem yapmadan önce güncel mevzuatı, yetkili makamların rehberlerini, sözleşmesel yükümlülükleri ve kendi risk limitlerini doğrulamalıdır.